Presentatie Thüringen en Bayern

Binnenkort weer een presentatie voor het IVN. Deze keer gaat het over orchideeën en vlinders in Thüringen en Bayern. 

Wanneer?

Woensdag 26 november 2014, aanvang 20:00 uur

Waar?

Wielderhoes, Van Wachtendonckplein 26 te 6321 BG Wijlre

Slechts een half dagje rijden en je bent in Thüringen. Het landschap doet er vaak denken aan het Limburgse heuvelland. In kalkrijke gebieden groeien massaal wilde orchideeën, veel soorten die ook in Zuid-Limburg voorkomen, maar soms ook bijzonderheden als vrouwenschoentje en koraalwortel. 

Ten zuiden van Thüringen ligt Bayern. Naarmate je zuidelijker komt, wordt het steeds bergachtiger en verandert ook de flora en fauna. In de presentatie veel aandacht voor bijzondere vlinders en orchideeën in deze streek, maar natuurlijk ook voor het fraaie landschap en tal van andere planten en dieren.

Uiteindelijk komen we uit in het grensgebied tussen Bayern en Tirol. Daar beginnen de Alpen en het hooggebergte is er werkelijk een eldorado voor de natuurliefhebber.

Eldorado voor vlinderaars

De Aosta-vallei in het uiterste noordwesten van Italië is een eldorado voor vlinderaars. We zagen er vele (voor ons vaak nog onbekende) soorten, waarvan sommige nog op naam moeten worden gebracht.

Eén van de meest spectaculaire Europese vlinders is Parnassius apollo (Apollovlinder). Al wel eens eerder zien vliegen in het Duitse Moezeldal, maar nu zaten ze ook op bloemen, zodat we ze heel goed konden bekijken en fotograferen.

Blauwe vuurvlinder

Lycaena helle (Blauwe vuurvlinder) komt niet in Nederland en Vlaanderen voor, maar wel op de Hoge Venen (grensgebied België en Duitsland). Zit hier op waardplant Polygonum bistorta (Adderwortel).

Dit is een vrouwtje. Vooral de mannetjes hebben een blauwe glans. Helaas is dit kleine vlindertje in Europa een bedreigde soort. De foto's zijn gemaakt in de omgeving van Monschau (D).

Andere vuurvlinders op deze blog:

► Lycaena hippothoe (rode vuurvlinder)

► Lycaena tityrus (Bruine vuurvlinder)

► Lycaena virgaureae (Morgenrood)

Melanargia ines

Eerder stonden Melanargia galathea (Dambordje) en Melanargia lachesis (Spaans dambordje) al op deze blog. Onlangs in het zuiden van Portugal ook Melanargia ines (Moors dambordje) gezien.

Al deze dambordjes lijken sterk op elkaar, maar M. galathea komt daar niet voor en M. lachesis vliegt pas vanaf juni. Het Moors dambordje is echter een typische voorjaarsvlinder die leeft op een groot deel van het Iberisch schiereiland.

Presentatie over de Eifel

Binnenkort weer een presentatie voor IVN Heuvelland i.s.m. Heemkundevereniging Wielder.

Wanneer?
Donderdag 28 november om 20:00 uur

Waar?

Wielderhoes, Van Wachtendonckplein 26, 6321 BG Wijlre

Flora en fauna van de Eifel

Vroeger hadden we een bepaald beeld van de Eifel. Vooral landschappelijk erg mooi, soms zelfs al een beetje bergachtig. Veel bossen, héél véél bossen. En ook leuke dorpen en stadjes.

Maar… voor de echte natuurliefhebber toch een beetje saai. Nog steeds kijken er mensen op deze manier tegen dit gebied aan.

Onze kijk op de Eifel is de afgelopen decennia echter drastisch veranderd. Qua natuurwaarden is er juist ontzettend veel te beleven, mits je op het juiste moment op de goede plaats bent.

Deze presentatie is het verhaal hoe we in de loop van de afgelopen 25 jaar de mooiste plekjes hebben weten te vinden wat we daar op het gebied van flora en fauna ontdekt hebben. Daarbij aandacht voor bijzondere planten en dieren zoals orchideeën en vlinders.

Bijzondere Boloria's

Boloria's zijn vrij kleine Parelmoervlinders, altijd met een opvallende kleur en mooie tekening. Zo'n drie maanden geleden zagen we tijdens een prachtige bergwandeling in het uiterste zuiden van Duitsland binnen een half uur twee bijzondere soorten. Hierboven Boloria euphrosyne (Zilvervlek) die reeds sinds 1970 uit Nederland verdwenen is.

Nog zeldzamer is Boloria thore (Thor's parelmoervlinder). Komt slechts voor in de Alpen en het noorden van Scandinavië. Het determineren van Parelmoervlinders is soms moeilijk, maar van beide heb ik in het veld ook de onderzijde van de vleugels gezien, dus ben ik redelijk zeker van de juiste naam.

Eerder stond ook Boloria eunomia (Ringoogparelmoervlinder) al op deze blog.

Eindelijk gevonden!

Jarenlang  naar gezocht en eindelijk gevonden: Thecla betulae (Sleedoornpage). Dit zeldzame vlindertje houdt zich vooral schuil hoog in boomtoppen. Af en toe daalt er echter wel eens eentje af om nectar te drinken, met Solidago (Guldenroede) als favoriete bloem.

Waardplant van deze vlinder is Prunus spinosa (Sleedoorn). In een gebied met veel Sleedoorn en Guldenroede werden we na een paar uurtjes gericht zoeken plotseling beloond met dit exemplaar.

Submarginale vlekken en discale band

 

Melitaea trivia (Toortsparelmoervlinder) is gemakkelijk te verwarren met Melitaea didyma (Tweekleurige parelmoervlinder), maar onderscheidt zich hiervan door min of meer driehoekige submarginale vlekken en ook is meestal de oranje discale band onderbroken.

Deze vlindersoort komt vooral voor in het zuidoosten van Europa. Foto gemaakt in het zuiden van Bulgarije in een omgeving met veel Verbascum thapsus (Koningskaars), de waardplant van deze fraai getekende vlinder.

Blauwe ijsvogelvlinder

Limenitis reducta (Blauwe ijsvogelvlinder) lijkt op Limenitis camelia (Kleine ijsvogelvlinder), maar met een blauwe gloed over de bovenvleugels. Het is een grote, indrukwekkende vlinder, die meer zuidelijk in Europa voorkomt. Enkele exemplaren gezien in een subtropische vallei in het zuiden van Bulgarije.

Morgenrood

Het fotograferen van vlinders is niet altijd even gemakkelijk. Maar deze Lycaena virgaureae (Morgenrood) wilde goed meewerken door op mijn linkerhand te gaan poseren.

Voor mij de eerste kennismaking met deze tot de vuurvlinders behorende soort. In Nederland een uiterst zeldzame zwerver. Foto gemaakt in het zuiden van Bulgarije waar ze volop rondfladderen.

Ringoogparelmoervlinder

Regelmatig bleek het vlinderboek nodig in Zuid-Duitsland, zoals voor Boloria eunomia (Ringoogparelmoervlinder). Hiervan enkele exemplaren gevonden in het moerasgebied waar we ook Dactylorhiza ochroleuca aantroffen. Zit hier op Polygonum bistorta (Adderwortel), de waardplant van dit mooie vlindertje.

Vlinders op de Hoge Venen

In vlucht was duidelijk Colias crocea (oranje luzernevlinder) herkenbaar. De bovenzijde van de vleugels was namelijk oranje gekleurd. In rust zou je deze vlinder echter makkelijk kunnen verwarren met andere soorten luzernevlinders. Niet algemeen, dus een leuke waarneming, zeker nu al in juni (eerste generatie).

Ook meerdere exemplaren van Lycaena hippothoe (rode vuurvlinder) aangetroffen. Eerder stond het mannetje met opengeklapte vleugels al op deze blog, nu het vrouwtje met de onderzijde zichtbaar. Ze vlogen in een gebied met veel Polygonum bistorta (Adderwortel), de waardplant van deze zeldzame vlinder.

Foto's gemaakt op de Hoge Venen (België) tijdens het jaarlijkse bezoek aan de Dactylorhiza sphagnicola (Veenorchis).

Geen icarusblauwtje maar esparcetteblauwtje

Dit vlindertje waargenomen op een kalkgrasland in de Eifel (D). Dacht zelf - wegens het ontbreken van de wortelvlek - aan de vorm icarinus van Polyommatus icarus (Icarusblauwtje).

De foto toch maar even voorgelegd aan De Vlinderstichting en volgens de experts is dit vrijwel zeker Polyommatus thersites (Esparcetteblauwtje). Deze soort komt niet voor in Nederland.

In de directe omgeving groeide inderdaad volop Onobrychis viciifolia (Esparcette), de waardplant van deze zeldzame vlinder. Het determineren van blauwtjes blijft specialistenwerk!

Bijzondere vlinders tijdens voorlopen

Tijdens het voorlopen van de IVN-excursie op 9 juni a.s. naar Breinigerberg/Stolberg zagen we zo'n 10 verschillende soorten vlinders, waaronder enkele bijzondere.

Van Lycaena tityrus (Bruine vuurvlinder) stond het vrouwtje met dichtgeklapte vleugels al eerder op deze blog, deze keer het mannetje met de bovenzijde zichtbaar. Vliegt in twee generaties per jaar, nu de eerste en eind juli / begin augustus de tweede.

Nooit eerder zagen we Pyrgus malvae (Aardbeivlinder) zo dicht bij huis. Deze behoort tot de groep van de dikkopjes. Dit zijn kleine vlindertjes met een naar verhouding grote kop en de voelsprieten wat verder uit elkaar dan bij de meeste andere dagvlinders.

Vlinderen in de Eifel

Kleiner dan de nagel van mijn pink! Zo groot is Cupido minimus (Dwergblauwtje). Als standvlinder reeds decennia uit Nederland verdwenen.

Komt voor op kalkgraslanden, bijvoorbeeld in de Eifel (D) waar de foto is gemaakt. Voor mij was dit de eerste kennismaking met dit minivlindertje.

Een andere leuke waarneming in hetzelfde gebied: Hamearis lucina (Sleutelbloemvlinder). In Nederland komt deze vlinder helaas niet voor. Waardplant - de voedselplant voor de rupsen -

is op deze locatie vooral Primula Veris (Gulden Sleutelbloem).

Ook de onderzijde van de vleugels is erg mooi, hetgeen goed te zien is als de vlinder met dichtgeklapte vleugels zit.

Excursie Breinigerberg/Stolberg

De omgeving van Breinigerberg en Stolberg heeft een bijzondere flora en fauna. Er staan diverse soorten orchideeën, waaronder de in Nederland zeldzame Bruinrode wespenorchis en Vliegenorchis. Ook het Zinkviooltje - meer bekend van het Geuldal - komt er op enkele plaatsen massaal voor. Vooral voor vlinderaars is het een vermaard gebied. Zo zag ik er de Kleine parelmoervlinder, Rode vuurvlinder, bruine vuurvlinder en het Heideblauwtje.

Het is een gebied van contrasten. Nog steeds is er metaalindustrie actief. Overal zie je de sporen van vroegere mijnbouw en groeves. Het geeft soms een dubbel gevoel, want juist daardoor ontstond de enorme afwisseling aan omstandigheden, waardoor de natuur zich zo uniek kon ontwikkelen.

Op zondag 9 juni 2013 zal ik voor IVN Heuvelland een excursie naar Breinigerberg/Stolberg verzorgen. Vertrek per auto om 9:30 uur vanaf het grote parkeerterrein te Wittem.

► Aankondiging op website IVN Heuvelland

► Artikel in Nieuwsbrief IVN Heuvelland

Determinatiefoutje

Toen ik deze mooie vlinder zag in de buurt van Aachen (D) wist ik het zeker: mijn eerste Boloria selene (Zilveren maan) van 2013. Temeer ik in vorige jaren deze zeldzame vlindersoort vaker in dit gebied had gezien.

Een Griekse vlinderdeskundige corrigeerde mij echter op Facebook. Het is namelijk Issoria lathonia (Kleine parelmoervlinder).

M.a.w. mijn eerste determinatiefoutje van 2013. Maar dat maakt de waarneming er zeker niet minder bijzonder door.

Groentje is Blauwtje

Callophrys rubi (Groentje) is binnenkort met een beetje geluk ook weer in Nederland te zien, maar wij zagen ze onlangs al volop rondvliegen in Italië. Het Groentje behoort tot de groep van de Blauwtjes. De vlinder zit hier op Euphorbia (Wolfsmelk).

Zuidelijke pijpbloemvlinder

Eerder stonden Zerynthia rumina (Spaanse pijpbloemvlinder) en Zerynthia cretica (Kretapijpbloemvlinder) al op deze blog. Vorige week deze foto gemaakt van Zerynthia polyxena (Zuidelijke pijpbloemvlinder) in de Italiaanse Gargano.

Pijpbloemvlinders zijn vooral in het voorjaar actief. De Gargano is een gebied met zeer veel bijzondere planten, maar de waardplant Aristolochia (Pijpbloem) hebben we er helaas niet gevonden.

Kretensische endemen

Onder het genot van een glaasje Ouzo nog eens wat oude foto's (2008) van Kreta bekeken en tot mijn verrassing kwam ik enkele plaatjes van Zerynthia cretica (Kretapijpbloemvlinder) tegen. Het is een endemische vlindersoort op Kreta. Waardplant is de curieuze Aristolochia cretica (Kretensische pijpbloem), eveneens een endeem.

► The Greek butterflies and moths team

► Zerynthia rumina (Spaanse pijpbloemvlinder)